5 րոպե ընթերցում
Դոկտոր Ռեյմոնդ Վահան Դամադյանը (ծնվել է 1936 թ.) հայ-ամերիկացի բժիշկ, գործնական բժշկության մասնագետ և առաջին ՄՌՏ (մագնիսական ռեզոնանսային տոմոգրաֆ) սկաների գյուտարարն է: Նրա հեղափոխական աշխատանքը փրկել է անհամար կյանքեր և վերափոխել ժամանակակից բժշկությունը:
## Վաղ կյանքը և կրթությունը
Ծնվել է Նյու Յորք քաղաքում՝ հայ ներգաղթյալների ընտանիքում, Դամադյանը վաղ տարիքից դրսևորել է երաժշտական տաղանդ և ութ տարեկանում ստացել կրթաթոշակ՝ Ջուլիարդ դպրոցում սովորելու համար: Սակայն նա գիտությունը նախընտրեց երաժշտությունից՝ սովորելով մաթեմատիկա և քիմիա Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանում, ապա ստանալով բժշկական աստիճան Ալբերտ Այնշտայնի անվան բժշկական քոլեջից:
## Հայտնագործությունը
1969 թ.-ին, կենդանի բջիջներում նատրիումի և կալիումի ուսումնասիրության ընթացքում, Դամադյանը կարևոր դիտարկում արեց. քաղցկեղային հյուսվածքն ուներ միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի (ՄՄՌ) տարբեր ազդանշաններ, քան առողջ հյուսվածքը: Սա նշանակում էր, որ ՄՄՌ-ն կարող էր ոչ ինվազիվ եղանակով հայտնաբերել քաղցկեղը:
1971 թ. մարտի 17-ին նա հրապարակեց իր հայտնագործությունները «Science» ամսագրում՝ առաջարկելով, որ ՄՄՌ-ն կարող է օգտագործվել մարդկանց մոտ քաղցկեղ հայտնաբերելու համար: Այս հոդվածը հիմք դրեց ՄՌՏ տեխնոլոգիայի համար:
## «Անհաղթելիի» ստեղծումը
Դամադյանը կառուցեց առաջին ամբողջական մարմնի ՄՌՏ սկաները, որն անվանեց «Անհաղթելի» (Indomitable): 1977 թ. հուլիսի 3-ին նրա թիմը ստացավ մարդու առաջին ՄՌՏ պատկերը՝ բժշկության պատմության մեջ պատմական պահ: Մեքենային անհրաժեշտ էր մոտ հինգ ժամ մեկ պատկեր ստանալու համար, բայց դա ապացուցեց, որ գաղափարն աշխատում է:
## Ճանաչումը և ժառանգությունը
Դամադյանը 1988 թ. ստացավ ԱՄՆ-ի տեխնոլոգիայի ազգային մեդալ՝ նախագահ Ռեյգանից: 1989 թ. ներառվեց Ազգային գյուտարարների փառքի սրահում: Թեև վիճահարույց կերպով բացառվեց 2003 թ. Բժշկության Նոբելյան մրցանակից (որը շնորհվեց երկու գիտնականների, ովքեր կատարելագործեցին նրա աշխատանքը), բժշկական հանրությունը լայնորեն ճանաչում է նրա նորարարական ներդրումը:
## Հայկական ժառանգությունը
Դամադյանը ակտիվ է եղել հայկական գործերում՝ աջակցելով հայկական եկեղեցիներին և մշակութային կազմակերպություններին: Նա մարմնավորում է այն արտառոց ներդրումը, որ հայ ներգաղթյալներն ու նրանց սերունդները ունեցել են ամերիկյան գիտության և բժշկության զարգացման գործում:
## Ազդեցությունը բժշկության վրա
Այսօր ՄՌՏ սկաներները տեղադրված են ամբողջ աշխարհի հիվանդանոցներում: Տեխնոլոգիան թույլ է տալիս բժիշկներին տեսնել օրգանների, հյուսվածքների և ոսկորների մանրամասն պատկերներ՝ առանց վիրահատության կամ վնասակար ճառագայթման: Դամադյանի գյուտը հեղափոխություն է մտցրել քաղցկեղի, ուղեղի խանգարումների, հոդերի հիվանդությունների և անհամար այլ պայմանների ախտորոշման մեջ:
Նրա պատմությունը օրինակ է, թե ինչպես կարող են հետաքրքրասիրությունը, հաստատակամությունը և խիստ գիտական աշխատանքը վերափոխել մարդու առողջությունն ու բարօրությունը:
Պիտակներ
science,medicine,inventor,mri,diaspora