Հայկական հարսանիքները հարուստ տոնակատարություններ են՝ լի հնադարյան սովորույթներով, սկսած սպասք կոտրելուց շեմին մինչև եկեղեցում կատարվող պսակադրության արարողությունը:
Հայկական հարսանիքները հայկական մշակույթի ամենահարուստ ու իմաստալից տոնակատարություններից են, լի դարավոր սովորույթներով: Այս ավանդույթները խորհրդանշում են ընտանեկան կապերը, համայնքի օրհնությունը և զույգի ապագայի հանդեպ հույսերը:
## Նշանադրության սովորույթներ (Նշան)
Ավանդական հայկական նշանադրությունը սկսվում է փեսայի ընտանիքի կողմից հարսնացուի ձեռքը պաշտոնապես խնդրելով: Փեսայի ընտանիքը նվերներով, քաղցրավենիքով ու հայկական կոնյակով սկուտեղներ է բերում: Եթե հարսնացուի ընտանիքը ընդունում է, նրանք կոնյակը և նվերները կիսում են՝ կնքելով նշանադրությունը:
«Նշանը» (նշանադրության նշանը) հաճախ ներառում է.
- Նշանադրության մատանի
- Ոսկե զարդեր հարսնացուի համար
- Հայկական քաղցրավենիք ու շոկոլադ
- Լավ կոնյակ կամ գինի
- Երբեմն նաև խորհրդանշական իրեր, ինչպիսին է մեղրը
## Հարսանիքից առաջի ծեսեր
Հարսանիքից օրեր առաջ տեղի են ունենում մի քանի սովորույթներ.
**Հարսի օժիտը**. Հարսնացուի ընտանիքը պատրաստում է նրա իրերը՝ ուղարկելու նոր տուն: Ավանդաբար դրանում ներառվում էին տնային իրեր, որոնք նա պատրաստել էր մանկությունից:
**Փեսայի հանդեսը (Ազգային)**. Ընկերներն ու հարազատները հավաքվում են փեսային ուրախացնելու, հաճախ՝ ավանդական երաժշտությամբ ու պարերով:
**Մատանիների օրհնություն եկեղեցում**. Զույգի մատանիները օրհնվում են արարողությունից առաջ:
## Եկեղեցական արարողություն
Հայ Առաքելական հարսանիքները խորապես հոգևոր են: Արարողությունը ներառում է.
**Պսակադրությունը**. Կենտրոնական ծեսը ներառում է պսակների (կամ ծաղկեպսակների) դնելը զույգի գլխին՝ խորհրդանշելով նրանց կարգավիճակը որպես իրենց նոր տան թագավոր ու թագուհի: Խնամին (կավորը) հաճախ պսակները պահում է նրանց գլխավերևում:
**Ձեռքերի կապումը**. Քահանան ժապավենով կապում է զույգի ձեռքերը՝ խորհրդանշելով նրանց միությունը:
**Ընդհանուր բաժակից խմելը**. Զույգը միևնույն բաժակից գինի է կիսում՝ ներկայացնելով ամեն ինչ միասին կիսելու նրանց պարտավորությունը:
**Երեք անգամ շրջան գալը**. Զույգը երեք անգամ շրջան է գալիս սեղանի շուրջ՝ ներկայացնելով կյանքի միասին ճանապարհը:
## Հանդիսության սովորույթներ
Հայկական հարսանեկան հանդիսությունները լեգենդար տոնակատարություններ են.
**Շեմի ծեսը**. Երբ նորապսակները հասնում են իրենց տուն կամ հանդիսության վայր, նրանք շեմին ափսե են կոտրում: Փեսան կարող է նաև բաժակ կոտրել: Սա քշում է չար ոգիներին և բերում բարի բախտ:
**Լավաշ ու մեղր**. Փեսայի մայրը ողջունում է զույգին՝ նրանց ուսերին լավաշ դնելով, որը խորհրդանշում է բարգավաճում: Նա նրանց մեղր է տալիս՝ ապահովելու, որ նրանց միասին կյանքը քաղցր կլինի:
**Հարսանեկան կենաց (Թամադա)**. Մեկենասը հանդիսության ընթացքում ղեկավարում է հարուստ կենացներ: Հայկական կենացները հայտնի են իրենց երկարությամբ, պոետիկությամբ ու սրամտությամբ:
**Ավանդական պարեր**. Ոչ մի հայկական հարսանիք չի ավարտվում առանց պարի, հատկապես հայտնի Քոչարիի և այլ ժողովրդական պարերի: Հյուրերը ձեռք ձեռքի տված շրջանաձև պարում են՝ ստեղծելով համայնքային տոն:
## Նվերների տրման արարողություն (Նվեր)
Հյուրերը նվերներ են ներկայացնում զույգին, որոնք ավանդաբար հրապարակավ հայտարարվում են: Հաղորդավարը կանչում է յուրաքանչյուր հյուրի անունն ու նվերը՝ ստեղծելով և՛ տոն, և՛ ավանդաբար պարտավորությունների գրանցում (հյուրերը ակնկալում են փոխադարձ մեծահոգություն ապագա հարսանիքներում):
## Ժամանակակից հարմարեցումներ
Մինչ շատ հայեր պահպանում են ավանդական տարրերը, ժամանակակից հարսանիքները հաճախ խառնում են սովորույթները.
- Եկեղեցական արարողություններ, որոնց հաջորդում են աշխարհիկ հանդիսություններ
- Ավանդական ծեսեր՝ զուգահեռ ժամանակակից տոնակատարության ոճերի հետ
- Սփյուռքային հարմարեցումներ, որոնք պահպանում են հիմնական տարրերը նոր համատեքստերում
## Կավորը (Խնամին)
Կավորը (հարսանիքի կնքահայրը) հատուկ նշանակություն ունի: Այս պատիվը տրվում է ամուսնացած զույգին (կավոր և կավոր կնիկ), որոնք աշխատում են նորապսակներին: Նրանք հովանավորում են հարսանիքը և պահպանում կյանքի ընթացքում հարաբերություններ զույգի հետ, երբեմն դառնալով նրանց երեխաների կնքահայր ու կնքամայր:
## Նշանակություն
Հայկական հարսանիքները ներկայացնում են ավելին, քան երկու անհատների միավորումը. դրանք միավորում են ընտանիքներ ու համայնքներ: Հարուստ ավանդույթներն ամրապնդում են սոցիալական կապերը, փոխանցում մշակութային արժեքներ և ստեղծում հիշողություններ, որոնք կապում են սերունդներին:
Այս սովորույթները գոյատևել են ցեղասպանություն, սփյուռք և սոցիալական փոփոխություններ: Նրանց հաստատակամությունը վկայում է նրանց իմաստի մասին. սերը, որն ուրախությամբ է նշվում, ամրապնդված սեր է: