Հովհաննես Այվազովսկի՝ ծովի և լույսի վարպետ

Իվան Կոնստանտինովիչ Այվազովսկին (1817-1900), ծնունդով Հովհաննես Այվազյան, հայ-ռուս ռոմանտիկ նկարիչ էր, ում համարում են պատմության մեծագույն ծովանկարիչներից մեկը։ Ծովի ուժն ու գեղեցկությունը պատկերելու նրա ունակությունը մինչ օրս անգերազանցելի է մնում։ ## Վաղ կյանքը Ղրիմում Ծնվել է Ղրիմի Ֆեոդոսիա քաղաքում՝ հայկական ընտանիքում։ Երիտասարդ Հովհաննեսը մանկուց ցուցաբերեց գեղարվեստական տաղանդ։ Նրա ընտանիքը, հալածանքներից խուսափելու համար, Գալիցիայից տեղափոխվել էր Ղրիմ։ Չնայած աղքատությանը, նրա տաղանդը գրավեց ուշադրություն, և նա կրթաթոշակ ստացավ Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում սովորելու համար։ ## Հռչակի վերելք Ակադեմիայում Այվազովսկին փայլեց՝ շահելով ոսկե մեդալներ և գրավելով ռուսական արքունիքի ուշադրությունը։ Նրա վաղ շրջանի ծովանկարները ցուցադրեցին ջրի վրա լույսը պատկերելու արտասովոր ունակություն՝ մի հմտություն, որը կորոշեր նրա ամբողջ կարիերան։ Երեսնամյա հասակում Այվազովսկին արդեն հռչակված էր ամբողջ Եվրոպայում։ Նա ճանապարհորդեց Իտալիա, որտեղ նրա աշխատանքները գնահատվեցին մեծ վարպետների հետ հավասար։ Պապ Գրիգոր XVI-ը Վատիկանի համար գնեց նրա նկարներից մեկը։ ## Գեղարվեստական ձեռքբերումներ Իր 60-ամյա կարիերայի ընթացքում Այվազովսկին ստեղծեց մոտ 6000 նկար։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքը՝ «Իններորդ ալիքը» (1850), պատկերում է նավաբեկյալների, որոնք ահռելի ալիքի մոտենալիս կառչել են փշրանքներից։ Նկարը բռնում է և՛ ծովի ահարկու սարսափը, և՛ վեհ գեղեցկությունը։ Նրա տեխնիկան արտառոց էր։ Այվազովսկին արագ էր նկարում, հաճախ ավարտելով կտավը մեկ նստաշրջանում։ Նա աշխատում էր հիշողությամբ՝ առանց ուրվանկարների, հավատալով, որ դա բռնում է տեսարանների էմոցիոնալ ճշմարտությունը, այլ ոչ թե ճշգրիտ պատկերը։ ## Թեմաներ և ոճ Ջուրը Այվազովսկու հիմնական թեման էր՝ փոթորիկներ, հանդարտ ծովեր, մայրամուտներ, լուսնի լույսը ալիքների վրա։ Նա նկարում էր նավեր, ճակատամարտեր և բիբլիական տեսարաններ՝ միշտ ծովը որպես գլխավոր հերոս։ Լուսային էֆեկտների, մասնավորապես լուսնի լույսի և այրվող նավերի շող պատկերելու նրա վարպետությունը լեգենդար էր։ ## Հայկական ինքնություն Չնայած կյանքի մեծ մասն անցկացրեց Ռուսաստանում, Այվազովսկին երբեք չմոռացավ իր հայկական արմատները։ Նա նկարում էր հայկական թեմաներով, աջակցում էր հայկական գործերին և ֆինանսավորեց հնագիտական թանգարանի կառուցումը Ֆեոդոսիայում։ Նրա «Նոյն իջնում է Արարատից» նկարը արտացոլում է նրա հայկական ժառանգությունը։ ## Ժառանգություն Այվազովսկին մահացավ 1900 թվականին Ֆեոդոսիայում՝ աշխատելով մինչև վերջ։ Նրա տապանաքարին հայերեն մակագրություն կա. «Ծնվեց մահկանացու, թողեց անմահ հիշատակ»։ Ֆեոդոսիայի Այվազովսկու անվան ազգային պատկերասրահն ունի նրա ստեղծագործությունների աշխարհի ամենամեծ հավաքածուն։ Նրա ազդեցությունը տարածվում է Հայաստանից ու Ռուսաստանից դուրս։ Ամբողջ աշխարհի ծովանկարիչներն ուսումնասիրում են նրա տեխնիկան, և նրա նկարները աճուրդներում գնվում են միլիոններով։ Այվազովսկին ցույց տվեց, որ փախստական ընտանիքից հայը կարող է դառնալ պատմության մեծագույն նկարիչներից մեկը։