Արարատ լեռ. Հայաստանի սրբազան լեռն ու ազգային խորհրդանիշը

Արարատ լեռը, հայերենում հայտնի որպես Մասիս, հավանաբար հայ ազգային ինքնության ամենաուժեղ խորհրդանիշն է։ Չնայած 1921 թվականից ի վեր գտնվում է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում, այս վեհ լեռնագագաթը մնում է կենտրոնական հայոց գիտակցության մեջ՝ պատկերվելով երկրի զինանշանի վրա և ոգեշնչելով արվեստի, գրականության ու երաժշտության անհամար գործեր։ ## Աստվածաշնչյան նշանակություն Ըստ Ծննդոց գրքի, Արարատ լեռը այն վայրն է, որտեղ Նոյյան տապանը հանգրվանեց Մեծ ջրհեղեղից հետո։ Այս աստվածաշնչյան կապը լեռը սրբազան է դարձրել ոչ միայն հայերի, այլև ամբողջ աշխարհի հրեաների, քրիստոնյաների և մուսուլմանների համար։ Հայերի համար, որոնք առաջին ժողովուրդներից էին, որ ընդունեցին քրիստոնեությունը, այս առնչությունը հատուկ նշանակություն ունի։ ## Պատմական կապ Հայերը հազարամյակներ շարունակ ապրել են Արարատի ստվերում։ Ուրարտական թագավորությունը՝ հայոց հնագույն նախահայրենիքը, մ.թ.ա. 860 թվականին հիմնեց իր մայրաքաղաքը լեռան ստորոտին։ «Արարատ» անունն ինքնին ծագում է «Ուրարտու» բառից՝ կապելով ժամանակակից հայերին իրենց հնագույն արմատների հետ։ ## Երկու գագաթներով լեռ Արարատն իրականում բաղկացած է երկու գագաթից՝ Մեծ Արարատ (Մասիս) 5137 մետր բարձրությամբ և Փոքր Արարատ (Սիս) 3896 մետր բարձրությամբ։ Հայկական բանահյուսության համաձայն՝ երկու գագաթները ներկայացնում են ջրհեղեղից փրկված եղբորը և քրոջը։ Մեծ Արարատի ձյունապատ գագաթը պարզ օրերին տեսանելի է Երևանից՝ հանդիսանալով մշտական հիշեցում այն մասին, ինչ շատ հայեր անվանում են իրենց «կորցրած հայրենիք»։ ## Մշակութային ազդեցություն Լեռը ոգեշնչել է հայ արվեստագետների սերունդներին։ Նկարիչ Մարտիրոս Սարյանը հաճախ պատկերել է Արարատն իր աշխատանքներում՝ օգտագործելով վառ գույներ՝ լեռան փոփոխվող տրամադրությունները բռնելու համար։ Լեռը հատկապես տեղ է գտել հայկական պոեզիայում, որտեղ Հովհաննես Շիրազի նման գրողներն ամբողջ ժողովածուներ են նվիրել նրա վեհությանը։ ## Կայունության խորհրդանիշ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից և Արևմտյան Հայաստանի կորստից հետո Արարատ լեռը դարձավ տեղահանության և կարոտի խորհրդանիշ։ Սակայն այն նաև ներկայացնում է հայոց կայունությունը՝ մշակութային ինքնությունը պահպանելու ունակությունը՝ չնայած տարածքային կորստին։ Լեռան պատկերը Հայաստանի զինանշանի վրա, որը ընդունվել է 1992 թվականին, հաստատում է նրա կենտրոնական տեղը ազգային ինքնության մեջ։ ## Արարատը այսօր Հայաստան այցելուները կարող են լավագույնս դիտել Արարատ լեռը Խոր Վիրապ վանքից, որը գտնվում է թուրքական սահմանի մոտ։ Պարզ օրերին լեռը կարծես լողում է հարթավայրի վերևում, և նրա ձյունապատ գագաթը ապշեցուցիչ հիշեցում է Հայաստանի հնագույն ժառանգության և հավերժական ոգու մասին։