Շառլ Ազնավուր. Հայաստանի և Ֆրանսիայի ձայնը

Շառլ Ազնավուր (1924-2018) պարզապես երգիչ չէր՝ նա մի երևույթ էր։ Ծնվել է որպես Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան՝ հայ գաղթական ծնողների ընտանիքում Փարիզում, և բարձրացավ մինչև պատմության մեջ ամենաշատ վաճառվող ձայնագրող արտիստներից մեկը դառնալու՝ վաճառելով ավելի քան 180 միլիոն ձայնագրություն և երգեր կատարելով ութ լեզուներով։ ## Գաղթականական Սկիզբ Ազնավուրի ծնողները փախել էին Հայոց ցեղասպանությունից և Փարիզ էին հասել որպես փախստականներ։ Նրա հայրը՝ Միշան, բարիտոն էր և երգում էր ռեստորաններում, մայրը՝ Քնարը, դերասանուհի էր։ Փոքր Շառլը մեծացավ սրճարանի վերևում գտնվող փոքրիկ բնակարանում, հայ փախստականների, արվեստագետների և հեղափոխականների շրջապատում։ Այս ֆոնը ձևավորեց Ազնավուրի գեղարվեստական զգացողությունը։ Ծնողներից նա ժառանգել էր և՛ տաղանդ, և՛ կենսունակություն։ Գաղթականական համայնքից նա ներծծեց այն թախիծն ու կարոտը, որոնք կլցնեին նրա մեծագույն երգերը։ ## Հաջողության Երկար Ճանապարհը Ի տարբերություն շատ աստղերի, Ազնավուրի հաջողությունը դանդաղ եկավ։ Կարիերայի սկզբում նա մերժվեց իր անսովոր ձայնի (չափազանց քթային), արտաքինի (չափազանց կարճահասակ, ոչ բավականաչափ գեղեցիկ) և ոճի (չափազանց դրամատիկ) պատճառով։ Էդիթ Պիաֆը, ով նրա մենթորն էր, հավատում էր նրա տաղանդին, նույնիսկ երբ հանդիսատեսը չէր հավատում։ Միայն երեսունն անց տարիքում Ազնավուրը հասավ մեծ աստղության՝ «La Bohème», «Yesterday When I Was Young» և «She» նման երգերով։ Մերժման դեմ նրա համառությունը դարձավ լեգենդար՝ նա հետագայում գնահատեց, որ հաջողություն գտնելուց առաջ ինքը մերժվել է տաս հազար անգամ։ ## Եզակի Ձայն Ազնավուրի ձայնը անմիջապես ճանաչելի էր՝ թեթևակի քթային, էմոցիոնալ ինտենսիվ, ընդունակ արտահայտելու խորը զգացմունքներ նուրբ երանգավորումներով։ Նա հեղափո�ոխեց ֆրանսիական շանսոնը՝ երգելով անձնական, նույնիսկ տաբու համարվող թեմաների մասին՝ ծերացում, մենակություն, համասեռամոլություն՝ անմիջականությամբ և կարեկցանքով։ Նրա երգագրությունը համապատասխանում էր նրա վոկալ տաղանդին։ Ազնավուրը գրել է 1200-ից ավելի երգ, որոնցից շատերը համարվում են ֆրանսիական ռեպերտուարի դասականներ։ Առևտրային հաջող և միաժամանակ գեղարվեստորեն նշանակալի երգեր ստեղծելու նրա ունակությունը նրան առանձնացնում էր պարզապես էստրադային կատարողներից։ ## Միջազգային Աստղ Ֆրանսիական շանսոնում արմատավորված լինելով հանդերձ, Ազնավուրը դարձավ իսկապես միջազգային։ Նա ձայնագրել է ֆրանսերեն, անգլերեն, իտալերեն, իսպաներեն, գերմաներեն, ռուսերեն և հայերեն։ Նրա անգլալեզու հիթերը նրան ներկայացրեցին ամբողջ աշխարհի հանդիսատեսին, նրա համերգները լցնում էին դահլիճները Նյու Յորքից մինչև Տոկիո։ Նա նկարահանվել է ավելի քան 60 ֆիլմում՝ ցուցադրելով իր ունակությունները երգելուց դեն։ Նրան փնտրում էին ռեժիսորներ՝ Ֆրանսուա Տրյուֆոյից մինչև Ատոմ Էգոյան։ Նրա դերասանական խաղը, ինչպես և երգեցողությունը, համադրում էր տեխնիկական հմտությունը էմոցիոնալ անկեղծության հետ։ ## Հայաստանի Դեսպան Իր ողջ կարիերայի ընթացքում Ազնավուրը երբեք չմոռացավ իր հայկական ժառանգությունը։ Նա երգեր գրեց հայերեն, հանդես եկավ հայկական միջոցառումներում և հրապարակայնորեն խոսեց Ցեղասպանության մասին։ Երբ 1988 թվականին աղետալի երկրաշարժ տեղի ունեցավ Հայաստանում, նա կազմակերպեց օգնության աշխատանքներ՝ համահիմնադրելով «Ազնավուրը Հայաստանի համար» բարեգործական կազմակերպությունը։ 2009 թվականին Հայաստանը նրան նշանակեց Շվեյցարիայում դեսպան և Միավորված Աժողովների մշտական ներկայացուցիչ Ժնևում։ Չնայած նա երբեք չէր ապրել Հայաստանում, նրան դիմավորում էին որպես ազգային հերոսի՝ մարմնավորելով հայ սփյուռքի հաջողությունն ու կենսունակությունը։ ## Վերջին Տարիներ Ազնավուրը շարունակեց հանդես գալ մինչև իննսուն տարեկանը, հակադրվելով տարիքին նույն վճռականությամբ, որն իրեն տարել էր վաղ պայքարի տարիներին։ Նրա վերջին համերգները հավաքում էին սերունդների ընդգրկող հանդիսատես, շատերը մասնակցում էին՝ տեսնելու կենդանի լեգենդին։ Երբ նա մահացավ 2018 թվականին՝ 94 տարեկան հասակում, և՛ Ֆրանսիան, և՛ Հայաստանը հայտարարեցին ազգային սուգ։ Ցեղասպանությունից փրկվածների երեխան դարձել էր երկու երկրների գանձ և աշխարհին նվեր։ ## Ժառանգություն Ազնավուրի ժառանգությունը դուրս է գալիս նրա ձայնագրությունների շրջանակներից։ Նա ապացուցեց, որ հաջողությունը կարող է գալ ցանկացած տարիքում, որ տարբերը կարող է դառնալ յուրահատուկ, որ համառությունն ավելի կարևոր է, քան վաղ հաղթանակը։ Հայերի համար նա ցույց տվեց, թե ինչպես կարող են սփյուռքի զավակները հարգել իրենց ժառանգությունը՝ միաժամանակ ձեռք բերելով համընդհանուր ճանաչում։ Ինչպես Ազնավուրը երգեց «The Old Fashioned Way»-ում. «Պարեք հին ձևով... չե՞ք մնա իմ գիրկը»՝ մի հրավեր, որը միլիոններն ընդունեցին և շարունակում են ընդունել նրա ժամանակից դուրս եկած ձայնագրությունների միջոցով։