Ավանդական հայկական հարմարավետ ապուր, պատրաստված մածնով և ցորենի հատիկներով, հայտնի իր թթվաշ, յուղալի հիմքով և հանգստացնող հատկություններով: Այս հնագույն ուտեստը հաճախ մատուցվում է տաք և համարվում է, որ օգնում է մարսողությանը:
Բաղադրիչներ
- 1 բաժակ կեղևազերծ ցորենի հատիկներ (ձեձաձ) (ավանդական; անհրաժեշտության դեպքում կարելի է փոխարինել մարգարիտ գարիով)
- 4 բաժակ սովորական ամբողջական յուղայնությամբ կաթնաշոռ (նախընտրելի է հայկական մածուն կամ լրիվ յուղայնությամբ հունական յոգուրտ)
- 4 բաժակ ջուր կամ հավի արգանակ (արգանակն ավելի հարուստ համ է տալիս, ջուրը ավանդական է)
- 1 հատ մեծ ձվի դեղնուց (յոգուրտը կայունացնելու համար)
- 2 ճաշի գդալ բազմաօգտակար ալյուր (օգնում է կաթնաշոռի մակարդումը կանխել)
- 1 մեծ դեղին սոխ (մանր կտրատած)
- 2 ճաշի գդալ կարագ (կամ ձիթապտղի յուղ)
- 2 ճաշի գդալ չորացրած անանուխ (ճզմած; լրացուցիչ՝ զարդարման համար)
- 1.5 թեյի գդալ աղ (կամ ըստ ճաշակի)
- 0.25 թեյի գդալ սև պղպեղ (ըստ ցանկության)
Հրահանգներ
-
1
Լվացեք ցորենի հատիկները: Միջին չափի կաթսայի մեջ 3 բաժակ ջուր լցրեք, եռացրեք, ապա կրակը թուլացրեք, ծածկեք և եփեք 60-75 րոպե՝ մինչև փափկեն, բայց մնան զուգավոր: Ջուրը քամեք և մի կողմ դրեք:
-
2
Մեծ 6-քվարտանոց կաթսայի մեջ ձեռքի խառնիչով կամ հարիչով մանրակրկիտ խառնեք մածունը, ջուրը (կամ արգանակը), ձվի դեղնուցը և ալյուրը՝ մինչև լրիվ հարթ և կտորներից զերծ դառնալը:
-
3
Կաթսան դրեք միջին-ցածր կրակի վրա: Եփեք մածնախառնուրդը՝ անընդհատ խառնելով փայտե գդալով կամ մետաղալարով հարիչով մեկ ուղղությամբ, մինչև այն հասնի թեթև եռման: Թույլ մի տվեք ուժգին եռալ: Ավելացրեք աղը և եփած ցորենի հատիկները: Եփեք ևս 1 րոպե, ապա հանեք կրակից:
-
4
Առանձին տապակի մեջ միջին կրակի վրա հալեցրեք կարագը: Ավելացրեք կտրատած սոխը և տապակեք մոտ 8-10 րոպե՝ մինչև փափկեն և կիսաթափանցիկ դառնան: Ավելացրեք չոր անանուխը և եփեք ևս 1 րոպե:
-
5
Զգուշորեն խառնեք սոխի և անանուխի խառնուրդը մածնով ապուրի մեջ: Ապուրը վերադարձրեք շատ ցածր կրակի վրա և եփեք ևս 5 րոպե՝ համերի միախառնվելու համար: Մատուցեք անմիջապես:
Խորհուրդներ և տարբերակներ
Բանալին մածնախառնուրդը անընդհատ և նուրբ խառնելն է՝ կաթնաշոռի առաջացումը կանխելու համար։ Միշտ տաքացրեք մածունը սկսելով սենյակային ջերմաստիճանի բաղադրիչներից և դանդաղ տաքացնելով։ Ավելի հագեցած համի համար օգտագործեք արգանակի և ջրի խառնուրդ։ Ավելացրեք մի քիչ լրացուցիչ չոր անանուխ կամ Հալեպի բիբար։ Մնացորդները կհաստանան. տաքացնելիս ցածր ջերմաստիճանի վրա նոսրացրեք մի քիչ ջրով կամ արգանակով։
Մշակույթային նախապատմություն
Սպասը Հայաստանի ամենահին կերակրատեսակներից է, որի արմատները հազարամյակներ են հետևում: Այն անվանումը ծագում է հայերեն «սպասել» (հանգստացնել) բառից, որն արտացոլում է նրա՝ որպես վերականգնողական, մարսողությունն օգնող սննդի համբավը, որը հաճախ տրվում է հիվանդներին կամ որպես մխիթարող սնունդ: Այն հայկական տնային խոհանոցի հիմնական ուտեստ է, որն անցել է սերնդեսերունդ:
Տարածաշրջան: Widely prepared across Armenia, with variations found in both Western and Eastern Armenian cuisine.