6 րոպե ընթերցում
Հայկական մշակույթում նուռը (նուռ) իր նշանակությամբ շատ ավելին է, քան պարզապես մի մրգի դեր: Այս հնագույն խորհրդանիշը հանդիպում է հայկական արվեստում, ճարտարապետության մեջ, գրականության մեջ և ծեսերում՝ խորհրդանշելով բերրիություն, առատություն, ամուսնություն և հենց հայ ժողովրդին:
## Հնագույն ծագում
Նուռը Հայկական լեռնաշխարհում աճել է հազարամյակներ շարունակ: Հնագիտական տվյալները վկայում են, որ նուռի մշակումը գոյություն է ունեցել առնվազն 5000 տարի առաջ: Մրգը սուրբ էր համարվում հին հայկական կրոնում, նախքան քրիստոնեության ընդունումը, և կապված էր Անահիտ՝ բերրիության և իմաստության աստվածուհու հետ:
Երբ հայերը ընդունեցին քրիստոնեությունը, նուռը վերաիմաստավորվեց քրիստոնեական տեսանկյունից: Դրա կարմիր հյութը խորհրդանշում էր նահատակների արյունը, իսկ բազմաթիվ հատիկները՝ միասնական եկեղեցին: Միջնադարյան հայկական եկեղեցիներն ու ձեռագրերը լայնորեն օգտագործում էին նուռի պատկերներ:
## Խորհրդանշական նշանակություն
Նուռը հայկական մշակույթում կրում է բազմաթիվ փոխկապված նշանակություններ.
**Բերրիություն և առատություն**: Յուրաքանչյուր մրգի մեջ գտնվող հարյուրավոր հատիկները խորհրդանշում են բերրիություն, բարգավաճում և բարի բախտ: Նուռերը հանդիպում են հարսանիքների ժամանակ, երբ հարսները կարող են դրանք նետել պատին՝ որքան շատ հատիկներ ցրվեն, այնքան շատ երեխաներ կունենա զույգը:
**Ազգային ինքնություն**: Նուռը դարձել է Հայաստանի խորհրդանիշը: Դրա խորը կարմիր գույնը արձագանքում է հայկական դրոշի գույնին: Դրա հատիկները, որոնք միավորված են մեկ կեղևի մեջ, խորհրդանշում են ամբողջ աշխարհում ցրված հայերին՝ առանձին, բայց միասնական:
**Հավերժություն**: Նուռի պահպանվելու ունակությունը խորհրդանշում է հավերժ կյանքը: Հայկական քրիստոնեական արվեստում այն հաճախ պատկերվում է խաչի կողքին՝ խորհրդանշելով հարություն և անմահություն:
**Գիտելիք և իմաստություն**: Ինչպես Աստվածաշնչյան գիտության ծառը, նուռը խորհրդանշում է փորձի միջոցով ձեռք բերված իմաստությունը: Հայ գիտնականները ավանդաբար նուռ էին ուտում կարևոր աշխատանքից առաջ:
## Արվեստ և ճարտարապետություն
Նուռի պատկերները տարածված են հայկական տեսողական մշակույթում: Միջնադարյան խաչքարերը հաճախ ներառում են նուռի մոտիվներ: Ձեռագրերի լուսանկարներում նուռի կարմիրը օգտագործվում է որպես հիմնական գույն: Գորգագործները ավանդական նախշերում ներառում են ոճավորված նուռեր:
Ճարտարապետության մեջ փորագրված նուռերը զարդարում են եկեղեցիների ճակատները: Մրգի պատկերները հանդիպում են միջնադարյան քարե ռելիեֆներում Գեղարդում, Հաղպատում և անհամար այլ վանքերում: Ժամանակակից հայկական ճարտարապետությունը շարունակում է այս ավանդույթը՝ Երևանի Կասկադ համալիրը ներառում է նուռի քանդակներ:
## Գրականություն և երաժշտություն
Հայ գրողները վաղուց օգտագործել են նուռի պատկերներ: Միջնադարյան բանաստեղծ Սայաթ-Նովան մեծապես գրել է նուռի մասին; Սերգեյ Փարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմը վիզուալիզացնում է Սայաթ-Նովայի պոեզիան: Ժամանակակից գրողները շարունակում են օգտագործել նուռի խորհրդանշականությունը:
«Նար-Նար» ժողովրդական երգը մնում է սիրված: Ժամանակակից երաժիշտները նուռին հղում են անում հայկական ինքնության մասին երգերում: Մրգի խորհրդանշականությունը հնչում է բոլոր սերունդների և ժանրերի մեջ:
## Խոհարարական օգտագործում
Խորհրդանշականությունից բացի, նուռը հայկական խոհանոցում ունի կարևոր տեղ: Նուռի մելասը (նարշարաբ) համեմում է մսային ուտեստներն ու աղցանները: Թարմ նուռի հատիկներով զարդարում են փլավներն ու աղանդերները: Նուռի հյութը ավանդական ըմպելիք է:
Հոկտեմբեր ամսվա նուռի տարեկան բերքահավաքը մնում է կարևոր իրադարձություն: Ընտանիքները հավաքվում են մրգերը հավաքելու, հյութ քամելու և պահածոներ պատրաստելու համար: Այս ծեսերը կապում են ժամանակակից հայերին հազարամյակների հնությանը:
## Ժամանակակից արտահայտություններ
Ժամանակակից հայ արվեստագետները շարունակում են ուսումնասիրել նուռի խորհրդանշականությունը: Նկարիչները, քանդակագործները և ոսկերիչները ստեղծում են մրգի պատկերներով աշխատանքներ: Հայկական հուշանվերները հաճախ ներառում են նուռի պատկերներ՝ սկսած կերամիկայից մինչև սառնարանի մագնիսներ:
Նուռը դարձել է նաև սփյուռքի խորհրդանիշ: Ամբողջ աշխարհում հայկական ռեստորաններն ու բիզնեսները օգտագործում են նուռի պատկերներ իրենց բրենդինգում: Սփյուռքահայերի համար մրգը խորհրդանշում է կապ հայրենիքի և ժառանգության հետ:
## Կենդանի խորհրդանիշ
Երևանում նուռի ծառեր աճում են անհամար այգիներում: Փողոցային վաճառականները սեզոնին վաճառում են թարմ նուռեր: Մրգի պատկերները հանդիպում են զարդարանքներում, արվեստի գործերում և առօրյա կյանքում: Հայաստանում նուռի սեզոնին գտնվելը ֆիզիկապես հասկանալու է, թե ինչու է այս մրգն այդքան նշանակալի:
Նուռը մարմնավորում է հայկական մշակույթի մի էական բան՝ գեղեցկության և օգտակարության միավորումը, հնագույն ավանդույթը ժամանակակից կյանքում, բազմաթիվ առանձին հատիկների միասնությունը մեկ ամբողջության մեջ: Ինչպես և Հայաստանը, նուռը փոքր է, բայց նշանակալի, հնագույն, բայց անընդհատ վերածնվող:
Պիտակներ
pomegranate,symbol,fruit,tradition,culture,art