Արտյոմ Միկոյան. Առասպելական ՄիԳ-ի կործանիչների կոնստրուկտոր

Արտեմ Իվանովիչ Միկոյանը (1905-1970) հայ սովետական ավիակոսմիկական ինժեներ էր, ով համահիմնադրեց Միկոյան-Գուրևիչի կոնստրուկտորական բյուրոն (ՄիԳ), ստեղծելով ավիացիայի պատմության ամենահաջողված և խորհրդանշական կործանիչ ինքնաթիռներից մի քանիսը։ ## Հայաստանից դեպի ավիացիա Ծնվելով Հայաստանի Սանահին գյուղում՝ Միկոյանը երիտասարդ տարիքում տեղափոխվեց Ռոստով-Դոն, աշխատելով որպես խառատ, մինչև որ բացահայտեց ավիացիայի նկատմամբ իր կիրքը: Նա միացավ սիրողական թռիչքների ակումբին, ապա սովորեց Ժուկովսկու անվան ռազմա-օդային ինժեներական ակադեմիայում, որն ավարտեց 1937 թվականին։ Նրա եղբայրը՝ Անաստաս Միկոյանը, խոշոր սովետական պետական գործիչ էր, սակայն Արտեմն իր անունը դրեց ինժեներական գերազանցության, այլ ոչ թե քաղաքական կապերի միջոցով։ ## ՄիԳ կոնստրուկտորական բյուրո 1939 թվականին Միկոյանը գործընկերացավ Միխայիլ Գուրևիչի հետ՝ ձևավորելով այն, ինչ հետագայում դարձավ հայտնի ՄիԳ կոնստրուկտորական բյուրոն։ Նրանց առաջին խոշոր ինքնաթիռները՝ ՄիԳ-1-ը և ՄիԳ-3-ը, ծառայեցին որպես բարձր բարձրությունների կործանիչներ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Գործընկերությունը փայլուն էր. Միկոյանը գերազանցում էր նախագծերի կառավարման և ռազմական պահանջների ըմբռնման մեջ. Գուրևիչը տեսական աերոդինամիկայի հանճար էր։ Միասին նրանք ստեղծեցին մի նախագծային փիլիսոփայություն, որը ընդգծում էր արագությունը, բարձրացման արագությունը և արտադրելիությունը։ ## ՄիԳ-15. Ռազմավարությունը փոխողը ՄիԳ-15-ը (1947) արևմուտքը ցնցեց Կորեական պատերազմի ժամանակ։ Այս սրածայր թևերով ռեակտիվ կործանիչը գերազանցեց վաղ ամերիկյան ռեակտիվ ինքնաթիռներին՝ հաստատելով Խորհրդային Միությունը որպես հավասար մրցակից ռազմական ավիացիայում։ Ավելի քան 18,000 ՄիԳ-15 կառուցվեց, ծառայելով աշխարհի տարբեր երկրների ռազմաօդային ուժերում։ Ինքնաթիռը ցույց տվեց, որ սովետական տեխնոլոգիան կարող է համապատասխանել կամ գերազանցել արևմտյան նմուշներին՝ Սառը պատերազմի կարևոր զարգացում։ ## ՄիԳ-21. Պատմության մեջ ամենաշատ արտադրված գերձայնային կործանիչը ՄիԳ-21-ը (1959) դարձավ պատմության մեջ ամենաշատ արտադրված գերձայնային կործանիչը՝ ավելի քան 11,000 կառուցված միավորով։ Դրա պարզությունը, կատարողական բարձր ցուցանիշները և ցածր արժեքը դարձրեցին այն տասնյակ երկրների ռազմաօդային ուժերի հենասյունը տասնամյակներ շարունակ։ ՆԱՏՕ-ում «Ֆիշբեդ» (Fishbed) անունով հայտնի ՄիԳ-21-ը մասնակցեց Վիետնամի, Միջին Արևելքի և բազմաթիվ այլ կոնֆլիկտների։ Նրա ժառանգությունը շարունակվում է՝ որոշ երկրներ մինչ օրս թռչում են դրա ժամանակակիցացված տարբերակներով։ ## Ուշ շրջանի նմուշներ Միկոյանը շարունակեց նորարարել մինչև իր կյանքի վերջ։ ՄիԳ-25-ը (1970) երբևէ կառուցված ամենաարագ սերիական ինքնաթիռն էր, զարգացնելով Մախ 3-ից ավելի արագություն։ Թեև Միկոյանը մահացավ մինչև դրա լիարժեք տեղակայումը, այն ներկայացնում էր նրա գագաթնակետային նվաճումը։ ## Նախագծային փիլիսոփայություն Միկոյանի ինքնաթիռներն ունեին ընդհանուր բնութագրեր. դրանք արագ էին, ճկուն, պահպանման համար պարզ և արտադրության համար էժան։ Մինչ ամերիկյան նմուշները հաճախ ընդգծում էին տեխնոլոգիան և օդաչուի հարմարավետությունը, ՄիԳ կործանիչները առաջնային դարձրին կատարողականությունն ու քանակը։ Այս փիլիսոփայությունն ապացուցեց իր արդյունավետությունը։ ՄիԳ ինքնաթիռներն օգտագործվել են ավելի շատ երկրների կողմից, քան որևէ այլ կործանիչ ապրանքանիշ, հաճախ գերազանցելով ավելի թանկ արևմտյան նմուշներին։ ## Հայկական ժառանգություն Միկոյանը երբեք չմոռացավ իր հայկական արմատները։ Նա կյանքի ընթացքում այցելում էր Հայաստան և աջակցում հայկական հաստատություններին։ Սանահին քաղաքը պահպանում է նրա ծննդավայրը՝ որպես թանգարան։ ## Ժառանգություն Արտեմ Միկոյանը մահացավ 1970 թվականին, սակայն ՄիԳ կոնստրուկտորական բյուրոն շարունակում է նրա ժառանգությունը։ ՄիԳ-29-ը և ՄիԳ-35-ը շարունակում են նրա նախագծային փիլիսոփայությունը։ Նրա ինքնաթիռները մասնակցել են ավելի շատ կոնֆլիկտների և ծառայել ավելի շատ երկրների, քան որևէ այլ կործանիչ ապրանքանիշ։ Հայերի համար Միկոյանը ներկայացնում է տեխնիկական նվաճումների բարձունքները։ Փոքր գյուղից հայի մի տղա օգնեց ձևավորել գլոբալ ռազմական ավիացիան, և նրա անունն ամբողջ աշխարհում դարձել է բարձր կատարողական կործանիչ ինքնաթիռների հոմանիշ։